Thời điểm này không phải là tuần trăng mật đối với ông Yasuo Fukuda. Tân Thủ tướng Nhật Bản đã tự gọi chính phủ của ông là “nội-các-dựa-lưng-vào-tường” chỉ hơn 4 tuần sau khi cựu Thủ tướng Shinzo Abe tuyên bố từ chức và nhập viện.

Khủng hoảng và vỡ vụn

Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng tầm cỡ như vậy, thậm chỉ ngay cả thành viên LDP cũng tự hỏi đến bao giờ giai đoạn thống trị kéo dài 50 năm của đảng này trên chính trường Nhật Bản sẽ chấm dứt.

Các nghị sĩ LDP cảnh báo nếu Chính phủ của Thủ tướng Fukuda tiếp tục “dò dẫm” trên mặt trận chính sách thì “chúng ta có thể bị ném ra khỏi văn phòng và LDP sẽ vỡ vụn”.


Cuộc khủng hoảng của LDP bao giờ sẽ chấm dứt?

Nổi tiếng với trang phục xám màu và ngôn từ không hoa mỹ, ông Fukuda được chọn như là một nhân vật ôn hoà, có khả năng kiềm chế sự giận dữ của dư luận sau vụ từ chức của Abe.

Tuy nhiên, chính ông Fukuda cũng đang phải đối mặt với nguy cơ này (tương tự Abe), thất bại trong việc xoa dịu lo ngại của cử tri về nhiều vấn đề, như bất bình đẳng thu nhập đang tăng lên, bê bối lương hưu và nền kinh tế phát triển không bền vững, qua đó sẽ mở ra cơ hội cho đảng Dân chủ (DPJ) đối lập trong cuộc tổng tuyển cử sắp tới.

“Thay đổi chế độ”

Nhiều học giả hiện đặt câu hỏi rằng nếu, sau 50 năm cầm quyền liên tục của LDP, “sự thay đổi chế độ” xảy ra, thì điều này đồng nghĩa với việc chuyển sang hệ thống hai hoặc thậm chí ba đảng thực sự, với một đảng mới được thành lập bởi các nhà cải cách trẻ.

“Tôi nghĩ rằng nhiều khả năng Fukuda sẽ là Thủ tướng cuối cùng của LDP” - Yasuhiro Tase, một nhà bình luận hàng đầu nói.

Tình thế mong manh hiện tại của LDP là chưa từng thấy trong lịch sử Nhật Bản. Mùa hè vừa qua, đảng này đã bị giáng một đòn mạnh khi thất bại trong cuộc bầu cử Thượng viện, khiến DPJ có thể dễ dàng nắm quyền kiểm soát cơ quan lập pháp này trong thập kỷ tới, thậm chí là còn lâu hơn.

Một sự thay đổi trong mô thức chính trị Nhật Bản?

Do vậy LDP sẽ gặp khó khăn khi thông qua các dự luật nếu như không có sự nhượng bộ của DPJ, bước đầu tiên hướng đến việc “thay đổi chế độ”. Hơn nữa, việc LDP đang chiếm đa số (2/3 số ghế) tại Hạ viện phần lớn là nhờ vào lãnh tụ thực sự cuối cùng của họ, cựu Thủ tướng Junichiro Koizumi.

Tuy nhiên, nhiều “đứa trẻ của Koizumi”, những nghị sĩ trẻ giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2005, có thể sẽ không còn “sống sót” trong cuộc bầu cử tới dưới sự lãnh đạo của “ông già” Fukuda. Nếu DPJ không có vấn đề nội bộ, họ có thể kiểm soát cả Hạ viện, dấu hiệu một Nhật Bản mới.

Điều đáng ngạc nhiên là ngày càng nhiều nhà phân tích dự đoán sự xuất hiện của một đảng thứ ba, mà nhiều người thậm chí cho rằng “không thể tránh khỏi”. Theo kịch bản này, “những đứa trẻ của Koizumi” và những thành viên LDP ủng hộ cải cách sẽ thành lập một đảng mới, có thể cùng với những đảng viên DPJ có suy nghĩ tương tự.

Nòng cốt của đảng này sẽ là những chính trị gia trẻ tuổi, phần lớn xuất thân thành thị, ủng hộ những kế hoạch cải cách của cựu Thủ tướng Koizumi, muốn Nhật Bản thúc đẩy cải cách thị trường tự do hơn nữa và nhận được sự ủng hộ của giới chính trị gia hậu trường truyền thống của LDP.

Nhiều người trong số này có thể sẽ trở nên diều hâu trong chính sách đối ngoại - hoàn toàn “ngờ vực” và “ghẻ lạnh” đối với Trung Quốc và ủng hộ Mỹ.

Sự kết thúc

Dù điều này vẫn còn xa mới trở thành sự thật, và những dự báo về thất bại của LDP cũng đã từng nhiều lần sai lầm trong quá khứ nhưng có một thực tế rằng nhiều người đang đề cập tới khả năng trên một cách thích thú.

Nguyên nhân là do ông Fukuda đang thể hiện dấu hiệu, theo cách này hay cách khác, cho thấy ông có kế hoạch đưa Nhật Bản “cải lùi”.

Hiện cơ cấu tổ chức truyền thống của LDP vốn suy yếu từ thời ông Koizumi, đang tự xác định lại mình. Trong khi những lời kêu gọi trực tiếp của ông Koizumi đến cử tri đã làm ngơ các phe phái đầy thế lực trong đảng, thì việc ông Fukuda được bầu làm chủ tịch đảng và Thủ tướng Nhật Bản chỉ bởi vì ông là lãnh tụ phe nhóm thế lực nhất.

Sự biểu hiện của hệ thống phe nhóm chính là cách LPD “nhỏ giọt” các công trình công cộng như thế nào. Và người được ông Fukuda lựa chọn làm ứng cử viên của LPD trong chiến dịch tổng tuyển sắp tới là Makoto Koga, thành viên lãnh đạo “nhóm đường phố”, trong quá khứ đã từng rót nhiều hợp đồng công trình công cộng cho ngành xây dựng để đổi lấy sự ủng hộ.


Lời chia tay của LDP?

LDP cũng đang đề cập tới khả năng ngừng cắt giảm lợi nhuận y tế theo kế hoạch của Koizumi, như là một phần trong chiến dịch giảm thâm hụt ngân sách.

“Fukuda không hề được bầu chọn theo ý nguyện của người dân, mà dựa trên lập luận logic của nội bộ đảng này”, Aiji Tanaka, giảng viên Đại học Waseda, nhận định, “Sự ủng hộ có thể bắt đầu.giảm đi nếu cử tri nhận thấy ông đang thực hiện quá nhiều chính sách dân tuý (nhằm thu lợi cho mình)”.

Những động thái như vậy không thu hút đuợc giới cử tri trẻ tuổi ở khu vực đô thị, những người đang đòi hỏi bớt dần “hội người già” và hiện đại hoá giới chính trị xơ cứng. Chúng cũng dẫn tới nguy cơ vùi dập khả năng phục hồi kinh tế vốn được nhen lửa trong kỷ nguyên Koizumi.

Hiện nợ chính phủ đang tiếp tục tăng, và nguồn thu từ thuế - vẫn có xu hướng tăng lên dưới thời Abe - bắt đầu giảm. Đây là một vấn đề nghiêm trọng trong bối cảnh các khoản chi tiêu xã hội đang tăng lên do dân số già tại Nhật Bản.

Một cú sốc - ví dụ như sự sụt giảm nhu cầu trong nền kinh tế Mỹ do tình trạng suy thoái - có thể làm hỏng khả năng hồi phục của Nhật Bản và khiến quá trình này bổ nhào theo đường xoáy trôn ốc. Và dường như nó cũng sẽ kết thúc luôn giai đoạn cầm quyền của LDP.


N.H (theo Newsweek)
VTC