Ngày 12-9, Thủ tướng Shinzo Abe tuyên bố từ chức, một hành động được coi là bất ngờ cả với những chiến hữu thân cận nhất của ông. Có nhiều giải thích từ nhiều phía về nguyên nhân ông Abe ra đi nhưng một điều chắc chắn là, sự ra đi đột ngột của ông sẽ đưa Nhật Bản vào một giai đoạn khủng hoảng chính trị mới.

Vì thất hứa với đồng minh?

Ông Abe giải thích nguyên nhân ra đi là sự chống đối quyết liệt của phe đối lập, không cho ông thực thi các cam kết giúp đỡ liên quân do Mỹ đứng đầu tại vùng Vịnh Persian. Trong cuộc họp báo tổ chức bất ngờ tại Tokyo, Thủ tướng 52 tuổi Shinzo Abe, căng thẳng và mệt mỏi, đã rất khó khăn để đưa ra tuyên bố: “Tôi đã quyết định từ chức. Trong bối cảnh hiện nay, tôi cảm thấy rất khó giành được sự tin cậy và ủng hộ từ nhân dân để có thể triển khai chính sách của mình một cách hiệu quả”. Với giọng nói ngắt quãng, ông Abe giải thích nguyên nhân dẫn tới quyết định từ chức là do thủ lĩnh đảng Dân chủ (đảng lớn nhất của phe đối lập) Ichiro Ozawa đã khước từ đề xuất của ông tham gia cuộc gặp riêng để bàn một giải pháp thỏa hiệp, liên quan việc kéo dài sứ mạng của các đơn vị hải quân Nhật tại vùng vịnh Persian nhằm hỗ trợ cho lực lượng liên quân do Mỹ đứng đầu. Tokyo đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch này, dù họ không trực tiếp tham gia chiến đấu, đó là cung cấp miễn phí nhiên liệu và đạn dược cho quân đồng minh. Sứ mạng quan trọng này của Tokyo được thực thi trong khuôn khổ một đạo luật chống khủng bố đặc biệt sẽ hết hạn vào ngày 1-11 tới.

Washington đang rất nỗ lực thúc ép Tokyo kéo dài thời hạn tham gia tại vùng Vịnh. Đó cũng là nội dung chính trong cuộc gặp riêng giữa Tổng thống Bush với ông Abe tại Sydney, khi cả 2 tham dự Hội nghị APEC. Mối lo ngại của phía Mỹ hoàn toàn dễ hiểu: Việc mất khả năng cung cấp hậu cần của Nhật rất có thể dẫn tới sự rút lui của các tàu chiến Pakistan – vẫn được xem là một “đồng minh Hồi giáo quan trọng” trong cuộc chiến chống khủng bố. Đó là chưa kể những khó khăn đặc biệt từ phía Hải quân Đức nếu thiếu hỗ trợ hậu cần của Tokyo. Tóm lại, sự rút lui của Hải quân Nhật rất có thể làm tan rã hải đoàn đa quốc gia tại vùng Vịnh.

Về phần mình, ông Abe đã nhiều lần hứa hẹn với Bush về việc gia hạn đạo luật chống khủng bố, dù đã lường trước đây là việc không hề dễ dàng. Tình thế đã khác nhiều sau khi đảng Dân chủ đối lập giành chiến thắng trong cuộc bầu cử hồi tháng 7 và nắm quyền kiểm soát Thượng viện, kèm theo là khả năng phủ quyết nhiều đề xuất của chính phủ. Phe Dân chủ vẫn gọi sứ mạng của Hải quân Nhật tại vùng Vịnh là vi phạm hiến pháp, đồng thời kêu gọi phải rút hết tàu chiến về nước.

Vì sức khỏe không được tốt?

Tuy nhiên, các nhà quan sát tại Tokyo lại nêu ra một số nguyên nhân sâu xa khác dẫn tới quyết định từ chức này: đó là tình trạng suy giảm sức khỏe đột ngột của thủ tướng, cũng như nỗi lo bị buộc tội vi phạm các nguyên tắc tài chính của ông.

Thư ký nội các Kaoru Yosano ngay sau quyết định của ông Abe đã giải thích rằng, tình trạng sức khỏe của thủ tướng không được tốt. Shinzo Abe đã quá mệt mỏi vì sức ép của cương vị người đứng đầu chính phủ nên cần được nghỉ ngơi. Trong thời gian gần đây, mọi người đều nhận thấy những biểu hiện mệt mỏi và căng thẳng trên mặt Abe, sau khi ông liên tiếp phải hứng chịu sức ép và công kích từ hậu quả của nhiều rắc rối khác nhau. Uy tín cá nhân Shinzo Abe cũng sụt giảm nhanh chóng từ hơn 60% (thời điểm lên nắm quyền vào tháng 9-2006) xuống dưới 30%. Một loạt vụ bê bối khác nhau đã khiến thủ tướng Nhật mất tới 5 bộ trưởng do ông bổ nhiệm: 4 người phải từ chức, một tự sát. Đó là chưa kể hậu quả những sai sót trong chính sách quỹ lương hưu của chính phủ.

Trong tuyên bố từ chức bất ngờ của ông Abe vẫn còn một lời giải thích bí mật khác. Tại Tokyo đang lan truyền thông tin cho rằng, thủ tướng quyết định từ chức để tránh một vụ rắc rối khác: ông Abe dường như đã bị phát hiện từng có hành vi trốn thuế nên đã tự ra đi trước khi bị bắt buộc.

NHƯ QUỲNH (tổng hợp)
SGGP