Một góc siêu thị nông sản của HTX NN Nhật Bản

Ở Nhật, hầu như mọi nông dân đều tự nguyện tham gia vào HTX NN. Mô hình HTX NN có mặt khắp nơi trên đất nước mặt trời mọc, phổ biến đến nỗi mọi người dân đều biết đến. Hiện tại, tổng số HTX NN hiện nay là 812, bao gồm cả HTX NN đa chức năng và đơn chức năng.

Chỉ hợp tác trong phân phối

Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, nền nông nghiệp Nhật Bản gần như bị phá hủy hoàn toàn, tình trạng thiếu lương thực xảy ra rất trầm trọng. Trước tình trạng đó, Chính phủ Nhật quyết định đầu tư, hỗ trợ cho khu vực nông nghiệp. Mô hình HTX NN lúc đó đóng vai trò tích cực, góp phần ổn định kinh tế, vực nền nông nghiệp phát triển. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1973 cộng với giảm sút của dân số ở khu vực nông thôn, đất canh tác bị thu hẹp... khiến nền nông nghiệp Nhật Bản bị đình trệ. Do vậy, HTX được tổ chức lại nhằm cứu sống nền nông nghiệp. Các HTX ra đời thời điểm này có các chức năng chính: cung ứng vật tư nguyên liệu phục vụ sản xuất, tín dụng, tiêu thụ sản phẩm, sử dụng tập thể các máy móc thiết bị.

Hiện tại, các HTX NN ở Nhật có tổng số 9 triệu thành viên (thành viên chính thức và thành viên liên kết). Thành viên chính thức là những nông dân với diện tích canh tác nhỏ nhất là 0,1-0,3 ha, thời gian làm nông nghiệp tối thiểu 90 ngày/năm. Thành viên liên kết là những người không phải là nông dân chuyên nghiệp nhưng mong muốn được sử dụng các dịch vụ thiết thực của HTX nông nghiệp.

Hoạt động chính của các HTX NN ở Nhật là: Cung cấp các chương trình giáo dục nhằm cải thiện kỹ thuật nông nghiệp, nâng cao mức sống của nông dân; sử dụng máy móc tập thể nhằm giảm chi phí nông nghiệp; tiếp thị, bán hàng và vận chuyển sản phẩm nông nghiệp; cung cấp nguyên liệu đầu vào; cung cấp vốn vay cho nông nghiệp; cung cấp bảo hiểm đời sống; dịch vụ chăm sóc sức khoẻ, du lịch; vận động hành lang cho các chính sách nông nghiệp của chính phủ...

Cũng giống như đa phần HTX NN ở Việt Nam, các HTX NN Nhật Bản không hợp tác trong sản xuất mà chỉ hợp tác trong phân phối. Nghĩa là, HTX chủ yếu chỉ cung cấp nguyên liệu đầu vào cho nông dân như giống, phân bón, hoá chất nông nghiệp, thức ăn, trang thiết bị sản xuất và kỹ thuật cho sản xuất trồng trọt và chăn nuôi gia súc... Đồng thời, HTX cũng giúp người nông dân thu gom, bảo quản, tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp dựa vào mạng lưới tiêu thụ sản phẩm quốc gia và quốc tế.

Chính phủ Nhật Bản hoàn toàn để các HTX hoạt động độc lập song có nhiều chính sách hỗ trợ, khuyến khích. Các ngành, các cấp cũng được yêu cầu phải giúp đỡ HTX về mặt vốn, kỹ thuật, tư liệu sản xuất...

Xu hướng sáp nhập thành những tập đoàn lớn

Tại các làng xã, thị trấn, thành phố của Nhật, các HTX NN đa chức năng và HTX NN đơn chức năng rất phổ biến. Các HTX NN đơn chức năng được chính người nông dân tổ chức ra, dựa trên đặc trưng của địa phương, hoạt động trong một lĩnh vực sản xuất cụ thể như chăn nuôi bò sữa, chăn nuôi gia súc, trồng dâu nuôi tằm, hoặc tổ chức tiêu thụ một số nông sản nhất định. Mô hình này tập trung vào dịch vụ tiếp thị sản phẩm và cung cấp nguyên liệu đầu vào.

HTX NN đa chức năng chiếm ưu thế áp đảo ở Nhật. Loại HTX này không bị hạn chế về quy mô hoạt động. Nó có hầu hết các dịch vụ phục vụ xã viên, không chỉ đưa ra hướng dẫn cho nông dân trên lĩnh vực sản xuất, đồng áng mà còn giải quyết những vấn đề khác của đời sống, tổ chức hoạt động tiếp thị, cung cấp vật dụng thiết yếu hàng ngày, nguyên liệu sản xuất, cho vay và đầu tư vốn, cung cấp bảo hiểm...

Hiện tại, các HTX NN đơn chức năng ở Nhật đang giảm mạnh do gặp nhiều khó khăn, nhu cầu của xã viên ngày càng lớn, HTX quy mô nhỏ không thể đáp ứng. Nhiều HTX đơn chức năng đã bị giải thể hoặc sáp nhập vào HTX đa chức năng khác. Đồng thời, các HTX đa chức năng cũng đang trong quá trình cải cách mạnh mẽ nhằm hình thành, phát triển các HTX NN đa chức năng có qui mô lớn như những tập đoàn kinh tế. Được biết, cách đây khoảng 10 năm, Nhật Bản có hơn 2.000 HTX đa chức năng nhưng hiện nay chỉ còn hơn 500 HTX.

Thuỳ Liên
KinhTe