Gần đây, trong đợt khai quật khu mộ cổ - một di chỉ thuộc niên đại thế kỷ 17 - 18 tại xã Đạ Đờn, huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, người ta phát hiện một dòng gốm sứ Hizen cùng với gốm Khmer, Champa, Trung Quốc... Và, theo các nhà khảo cổ cách đây vài thế kỷ, đô thị Hội An đã nhập gốm Hizen từ Aichi. Hiện nay, tại Bảo tàng gốm sứ Hội An - Quảng Nam vẫn còn lưu giữ trưng bày dòng gốm Hizen, Nhật Bản. Trong số di vật được tìm thấy ở Hoàng Thành Thăng Long, người ta phát hiện dòng gốm này. Điều đó chứng tỏ Việt Nam từ nhiều thế kỷ trước đã có mối quan hệ giao thương giữa thời Lý, Trần, Lê với các nước láng giềng trong khu vực như Nhật Bản, Trung Quốc...


Gốm sứ Nhật Bản của Nhà sưu tập Nguyễn Thị Lê

Hiện nay, gốm sứ Nhật Bản được xem là một trong những sản phẩm quý hiếm được giới sưu tập cổ vật ưa chuộng bởi dáng vẻ sang trọng và đường nét hoa văn tinh tế của nó. Gốm sứ Nhật Bản chủ yếu sản xuất đồ sứ gia dụng như: ấm, tách trà, đĩa, lọ đựng nước, bình hoa... thuộc các dòng gốm sứ Hizen, Amari, Ashita, Noritake, Yamakoshi và sau này thuộc dòng gốm sứ Nippon, DaNan (Đại Nam)...

Trên thị trường hiện nay, phổ biến nhất là đồ sứ Nippon, DaNan, có độ tuổi khoảng từ 50 đến 80 năm. Đặc trưng của các dòng gốm này là màu sắc, họa tiết nổi bật với nét hoa văn trang trí như: rồng, rắn, mây, hoa lá đắp nổi hoặc in hình các cô thiếu nữ Nhật Bản trong trang phục truyền thống. Ấn tượng nhất vẫn là những hình ảnh trang trí với Shogun, Geisha và điển tích Phật giáo như: Thập bát La hán, Như Lai thuyết giáo. Đặc biệt, có những bộ tách trà thuộc dòng Đại Nam (thường mỗi bộ có từ 12 đến 15 món, bao gồm: tách, ấm và lọ đựng trà) được mạ vàng xung quanh với những điển tích khắc nổi, hình ảnh phong phú và giàu chất thẩm mỹ.

Ngoài ra, thỉnh thoảng xuất hiện những chiếc đĩa vẽ tay Arita của Imari, nét vẽ phóng khoáng chứ không tỉ mỉ như đồ sứ Trung Hoa. Một đặc trưng khác đối với dòng gốm sứ Nhật Bản là con dấu (còn gọi là lạc khoản) in bên sườn hay dưới đáy sản phẩm. Tuy nhiên không phải món đồ nào cũng ghi lạc khoản. Có một số đồ mang lạc khoản “Nippon”, “Made in Japan”... (những món đồ này đều thuộc gốm Nippon).

Năm 1921, chính phủ Nhật Bản yêu cầu tất cả sản phẩm gốm sứ đều phải có dấu lạc khoản bằng tiếng Anh, vì thế trên mọi sản phẩm gốm sứ xuất hiện dòng chữ “Made in Japan”. Điều này thuận lợi cho giới chơi cổ vật căn cứ vào đó để đánh giá tuổi món đồ.

Những bộ tách trà gốm sứ mạ vàng của DaNan, Nippon hay những chiếc bình gốm Satsuma khoảng đầu thế kỷ 20 với thân màu trắng ngà có phủ men rạn... tuy chúng không so được với những món xuất khẩu sang châu Âu và Mỹ với giá thị trường đồ cổ lên tới 5 - 10 nghìn USD một chiếc bình hoa, nhưng đều là những sản phẩm có giá trị thẩm mỹ cao, thể hiện tính khéo léo và giàu sáng tạo của người Nhật Bản xưa. Chiếc bình gốm Nhật Bản cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, cao 1m67 trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử TPHCM là một minh chứng về vẻ hấp dẫn và tinh xảo của gốm sứ cổ Nhật Bản.

Bài, ảnh: Giang Phong
baomoi