Cuộc đàm phán hai ngày tại thủ đô Tokyo (Nhật Bản), trong tuần qua, giữa các nhà đàm phán ASEAN và Nhật Bản về Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện (EPA) đã kết thúc.

Theo tin tức từ Tokyo, hai bên cam kết sẽ nỗ lực nhằm đạt được một thỏa thuận khung về Hiệp định thương mại tự do (FTA) khi Bộ trưởng Kinh tế-Thương mại-Công nghiệp Nhật Bản Akira Amari gặp các đối tác ASEAN vào ngày 4-5 tới đây tại Brunei.

Tại cuộc đàm phán trên, Nhật Bản và ASEAN đã nhất trí tự do hóa hơn 90% giá trị thương mại hàng hóa trong vòng 10 năm sau khi EPA có hiệu lực. Nhật Bản xác nhận nước này dự định dỡ bỏ các biểu thuế đối với khoảng 92% mặt hàng nhập khẩu từ ASEAN trong giai đoạn 10 năm, trong khi ASEAN hướng tới dỡ bỏ biểu thuế đối với hơn 90% hàng nhập khẩu từ Nhật Bản. Tuy nhiên, hai bên vẫn chưa đạt được nhiều tiến triển trong vấn đề tự do hóa dịch vụ và cải thiện môi trường đầu tư.

Theo kế hoạch, Nhật Bản sẽ hoàn tất FTA với 6 thành viên ASEAN gồm Brunei, Indonesia, Malysia, Philippine, Singapore và Thái Lan vào năm 2012; với các nước Việt Nam, Lào, Campuchia và Mianma sẽ được hoàn thành 5 năm sau đó. Nếu FTA giữa Nhật Bản và các nước ASEAN được ký kết, đây sẽ là FTA đầu tiên Nhật Bản ký với một khối trong khu vực. Các chuyên gia kinh tế dự đoán, khi FTA giữa Nhật Bản và ASEAN có hiệu lực, xuất khẩu của ASEAN sang Nhật Bản sẽ đạt trên 20,6 tỷ USD, trong khi xuất khẩu của Nhật Bản sang ASEAN sẽ đạt trên 20 tỷ USD. Bên cạnh đó, việc ký kết FTA sẽ là động lực thúc đẩy kinh tế ASEAN tăng trưởng gần 2% và kinh tế Nhật Bản tăng 0,07%.

Thực tế cho thấy, việc Nhật Bản và các nước ASEAN đang nỗ lực nhằm sớm hoàn thành việc ký kết FTA là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Nếu trước đây Nhật Bản tỏ ra không mặn mà trong việc ký kết FTA với các nước ASEAN, thì nay tình hình đã đảo ngược. Bởi Trung Quốc đang đóng vai trò đầu tàu trong cơn sốt ký kết FTA ở châu Á, trong khi cường quốc kinh tế thứ hai thế giới Nhật Bản vẫn đang nỗ lực bám đuổi theo. Trung Quốc dường như đang giành ưu thế so với người láng giềng Nhật Bản trong cuộc đua ký kết FTA với khu vực Đông Nam Á.

Giới phân tích nhận định, cơn sốt FTA tại Á châu và các khu vực khác trên thế giới là kết quả tất yếu của sự bế tắc trong các vòng đàm phán đa phương của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) hiện nay. Khi mô hình đa phương trong khuôn khổ WTO có dấu hiệu trục trặc, các nước có xu hướng quay về đàm phán song phương nhằm đảm bảo quyền lợi quốc gia một cách tốt hơn. Theo Bộ trưởng Thương mại Nhật Bản Soichi Nakagawa, việc thiết lập FTA với các nước ASEAN có ý nghĩa quan trọng đối với Nhật Bản, vì nếu chậm chân các công ty Nhật đang làm ăn tại đây sẽ bị ảnh hưởng. Đối với Nhật Bản, các nước ASEAN là thị trường quan trọng với hơn 500 triệu người (gấp 4 lần dân số Nhật) và tổng giá trị thương mại hai chiều hằng năm lên đến 750 tỷ USD. Khi thuế suất giữa Trung Quốc và ASEAN giảm sẽ khiến các sản phẩm của Nhật khó cạnh tranh hơn tại các nước này và xuất khẩu của Nhật sang Đông Nam á tất yếu sẽ giảm sút. Một nghiên cứu mới đây của Phòng thương mại Nhật chỉ ra rằng, GDP của nước này sẽ giảm 0,07%/năm nếu Tokyo chậm chân hơn Bắc Kinh trong việc ký kết FTA với khu vực rất năng động này.

Mặc dù Nhật Bản và các nước ASEAN đang nỗ lực trong các cuộc thương lượng để sớm đi đến ký kết FTA, nhưng tốc độ đối thoại xem ra vẫn còn chậm do những rào cản khác nhau, nhất là nông nghiệp - lĩnh vực vốn được Tokyo bảo hộ rất kỹ. Đây cũng là một trong những thách thức trong quá trình đàm phán FTA giữa Nhật Bản và ASEAN. Tuy nhiên các chuyên gia phân tích lại cảnh báo về sự nguy hại của các FTA, đặc biệt là sự chênh lệnh quá lớn giữa những nước giàu và nước nghèo, bởi vì khi tham gia đàm phán, các nước nghèo thường chịu nhiều thua thiệt hơn.

Đình Hiệp
baomoi