Nhật Bản trước nay vẫn giữ vị trí một cường quốc kinh tế thế giới. Bây giờ, quần đảo Đông Á này đang tiếp tục thực hiện tiến trình tăng cường củng cố bộ máy quốc phòng của mình.

Bước chuyển lớn nhất là việc Quốc hội Nhật Bản hồi tháng 12-2006 đã thông qua luật nâng cấp Cục Phòng vệ lên thành Bộ Quốc phòng.


Xe bọc thép của Nhật Bản ở Iraq

Do những đặc thù lịch sử, sau chiến tranh Thế giới thứ hai, với vị thế một nước đầu hàng, Nhật Bản bị trói buộc không được thành lập quân đội và các lực lượng vũ trang chỉ làm nhiệm vụ bảo vệ đất nước. Để bảo đảm an ninh cho Nhật Bản (thật ra còn là một cái cớ trên cả tuyệt vời để có mặt về quân sự ở khu vực này), Mỹ đã ký với Nhật Bản Hiệp ước Hợp tác và An ninh song phương, cho phép Mỹ đóng căn cứ quân sự trên lãnh thổ Nhật Bản cho tới nay. Nhưng một đất nước thì không thể không có quân đội, nhất là khi Nhật nằm ở một khu vực địa - chính trị phức tạp và nhạy cảm, cận kề Trung Quốc và Triều Tiên. JSDF vào năm 2005 có khoảng 240.000 quân, gồm đủ ba quân chủng hải, lục và không quân. Tuy nhiên, JSDF gọi tránh tên các quân chủng của mình là lực lượng Phòng vệ Mặt đất, lực lượng Phòng vệ Biển, và lực lượng Phòng vệ Đường không. Mỗi năm, Nhật Bản chi cho quân sự tới 44,3 tỷ USD (một nửa dành cho hậu cần và vũ khí, khí tài). Đây là ngân sách quốc phòng lớn thứ năm trên thế giới (sau Mỹ, Trung Quốc, Anh và Pháp).

Tuy bị cấm có mặt ở các khu vực chiến tranh trên thế giới, nhưng JSDF vẫn có thể được Quốc hội duyệt từng trường hợp cụ thể để cho phép tham gia các sứ mạng nhân đạo và gìn giữ hòa bình ở nước ngoài, được lệnh chỉ nổ súng để tự vệ.

Sau khi đã giành được thắng lợi với kế hoạch thành lập Bộ Quốc phòng, Thủ tướng Shinzo Abe muốn mở rộng vai trò của quân đội Nhật Bản. Hôm 13-4-2007, Hạ viện Nhật Bản đã thông qua các nguyên tắc chủ đạo để sửa đổi Hiến pháp lần đầu tiên nhằm cho phép sử dụng quân đội Nhật Bản một cách rộng hơn. Sau khi việc này cũng được Thượng viện chấp nhận, một cuộc trưng cầu ý dân về sửa đổi Hiến pháp sẽ được tiến hành.

Có hai luồng dư luận về vấn đề nhạy cảm này. Phe ủng hộ nói Nhật Bản cần đóng một vai trò lớn hơn trên thế giới và nhận lãnh trách nhiệm nhiều hơn trong việc giữ gìn an ninh toàn cầu. Giới phản đối thì cho rằng bản Hiến pháp hòa bình hiện nay đã giúp giữ cho Nhật Bản tránh xa các cuộc xung đột, chiến tranh từ những năm 1940 và có thể tập trung vào phát triển kinh tế.
Thật ra, việc Nhật Bản thành lập quân đội và tăng cường củng cố tiềm lực quốc phòng là chuyện nội bộ của họ. Cộng đồng quốc tế chỉ quan tâm đến việc quân đội đó sẽ được sử dụng như thế nào và để làm gì mà thôi. Đó là điều chính phủ Nhật Bản sẽ phải chứng minh và làm an tâm thế giới, tránh tạo ra động lực gây chạy đua vũ trang trong khu vực Đông Á vốn đã nhạy cảm này.

Phạm Hồng Phước
baomoi