Những năm 90 của thế kỉ trước, cánh cửa vào đại học quá hẹp khiến cho học sinh Nhật Bản rơi vào vòng xoáy luyện thi khắc nghiệt y hệt như hiện trạng tại Hàn Quốc hiện nay.

Tuy nhiên bên cạnh tỉ lệ sinh giảm cùng với sự bùng nổ của các trường đại học tư, cánh cửa hẹp đã trở nên rộng mở. Vậy nhưng bậc đại học ở Nhật Bản lại đang ở một thái cực khác khi mà sự trợ giúp của chính phủ cho sinh viên nghèo học giỏi đang gần như bằng không và khiến cho bậc đào tạo tối quan trọng tới tương lai đất nước vận hành theo cơ chế thị trường... mở ra những khó khăn mới.

Những năm 90 của thế kỉ trước, cánh cửa vào đại học quá hẹp khiến cho học sinh Nhật Bản rơi vào vòng xoáy luyện thi khắc nghiệt y hệt như hiện trạng tại Hàn Quốc hiện nay. Tuy nhiên bên cạnh tỉ lệ sinh giảm cùng với sự bùng nổ của các trường đại học tư, cánh cửa hẹp đã trở nên rộng mở. Vậy nhưng bậc đại học ở Nhật Bản lại đang ở một thái cực khác khi mà sự trợ giúp của chính phủ cho sinh viên nghèo học giỏi đang gần như bằng không và khiến cho bậc đào tạo quan trọng tới tương lai đất nước vận hành theo cơ chế thị trường... mở ra những khó khăn mới

Trong xã hội Nhật Bản thời hậu chiến tranh xoá bỏ phân tầng giai cấp, bằng cấp giáo dục, đặc biệt là ở bậc đại học, có vai trò quyết định tới cơ hội nghề nghiệp. Tuyển sinh được tiêu chuẩn hoá và học phí thấp bảo đảm cho bất cứ ai có trí tuệ cơ hội vào những viện đào tạo quốc gia hàng đầu như Đại học Tokyo (Todai) và sau đó đặt họ vào con đường nghề nghiệp danh giá như nhân viên một công ty kinh doanh chứng khoán hay trong đội ngũ công chức.

Bởi vậy, cả quốc gia này bị ám ảnh bởi giáo dục, coi Todai như là mục đích tối thượng. Tuy nhiên, thiếu học bổng chính phủ, tăng học phí quá nhanh gần đây tại các đại học quốc gia và sự cắt giảm hỗ trợ tài chính của chính phủ cho sinh viên đang tước bỏ chiếc bệ phóng tới cơ hội nghề nghiệp của những sinh viên ưu tú nhưng không có khả năng tài chính. Học phí hàng năm tại các trường đại học Nhật Bản thuộc hàng cao nhất thế giới. Các đại học quốc gia vào năm 1975 chỉ thu học phí 36.000 yen thì sau 3 thập kỉ, học phí đã tăng gấp 15 lần khiến cho những sinh viên nghèo khiếp vía với mức học phí 536.000 yen sau lần tăng học phí gần đây nhất vào năm ngoái. Mức học phí này, theo nghiên cứu của Bộ Giáo dục là cao hơn gấp đôi mức học phí trung bình của các trường đại học quốc gia tại Mỹ. Tuy nhiên Bộ Giáo dục dường như có ý định đẩy mức học phí thậm chí cao hơn.

Một năm trước lần tăng học phí năm ngoái, chính phủ đã xoá nốt mảng giáo dục đại học miễn phí duy nhất còn lại - dành cho những sinh viên chuyên ngành sư phạm để trở thành giáo viên. Nay, sự hỗ trợ tài chính duy nhất còn lại cho sinh viên Nhật là các khoản vay từ 30.000 tới 100.000 yen/ mỗi tháng từ cơ quan nửa chính phủ. Một số sinh viên được chấp nhận vay với lãi suất bằng 0 nhưng đa số phải trả lãi suất cho khoản “nợ” của họ.

Áp dụng các nguyên tắc thị trường với các khoản vay này, chính phủ đang gây sức ép lên các “con nợ” bằng các hình thức đòi nợ, sử dụng các công ty thu hồi nợ tư nhân để thực hiện việc này. Sự việc trên cho thấy sự khắc nghiệt và thiển cận, đặc biệt so với hệ thống ở Anh chẳng hạn, tại Anh chính phủ không yêu cầutrả nợ cho tới khi thu nhập của sinh viên đạt tới một mức nhất định và hạn trả nợ có thể được lùi lại vô thời hạn. Ngược lại, chính sách của Nhật hiện tại có thể gây sức ép tài chính thái quá lên sinh viên và thậm chí tệ hơn, gạt khỏi bậc đại học những sinh viên không có khả năng tài chính, đặc biệt là sinh viên thuộc những gia đình ở các tỉnh. Các tiêu chuẩn kiến thức cũng đang bị suy giảm bởi hầu hết sinh viên làm thêm giờ khiến họ ít thời gian và năng lượng hơn dành cho việc nghiên cứu.

Thêm nữa, do thiếu kí túc xá cho sinh viên, một số lớn sinh viên phải sống tại gia nhằm giảm thiểu chi phí, khiến cho họ khó trở nên độc lập khỏi sự che chở và ảnh hưởng của cha mẹ. “Đây là một vấn đề trong giai đoạn phát triển từ một thanh niên sang một người trưởng thành” – một cựu giáo sư Đại học Chiba nhận xét.

Nhật Bản, Rwanda và Madagasca là 3 nước duy nhất trong 151 nước thành viên Liên hợp quốc đã không phê chuẩn điều khoản của Hiệp ước về Quyền con người Quốc tế hối thúc họ “thúc đẩy đào tạo đại học miễn phí” và “tạo cơ hội cho tất cả mọi người”.

Năm 2001, Nhật Bản chi 0,5% GDP cho giáo dục đại học – chỉ bằng 1/3 so với Canada và gần một nửa so với Mỹ. Nếu chính phủ Nhật tiếp tục cắt giảm hơn nữa, nó sẽ khiến Nhật Bản chệch khỏi đường ray toàn cầu và khiến nước này mất cơ hội cạnh tranh quốc tế trong những năm tới. Tại Mỹ, nơi có mô hình kinh tế thị trường mở, chính phủ liên bang cấp ngân sách hàng năm gần 10 tỉ USD (khoảng 1.000 tỉ yen) cho các suất học bổng. Trong khi tại Nhật không có một sinh viên nào được nhận học bổng chính phủ.

Theo GD&TĐ

[http://duhoc.vnn.vn ]