Báo Asahi số ra cuối tuần qua cho biết Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu tăng lượng dầu do các công ty Nhật Bản khai thác ở nước ngoài trong tổng lượng dầu được nhập vào nước này từ 19% năm 2006 lên 40% vào năm 2030. Mục tiêu này được đưa ra dựa trên nhận định rằng việc đảm bảo nguồn cung năng lượng ổn định sẽ ngày càng khó khăn hơn khi tình hình ở Trung Đông bất ổn và nhu cầu tiêu thụ của Trung Quốc và Ấn Độ ngày càng lớn.

Trong số các nước mà Nhật Bản tìm cách đầu tư khai thác năng lượng như Vênêxuêla, Libi, Angôla, nhiều nước có chế độ chính trị khác với đất nước "Mặt trời mọc". Do đó, việc Nhật Bản hợp tác với các nước này có thể sẽ bị Mỹ và châu Âu phê phán. Ngoài ra, quyền lợi của Nhật Bản tại một số nước và khu vực cũng đang bị thu nhỏ do chủ nghĩa dân tộc về năng lượng. Bộ trưởng Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) Amari tuyên bố "các nước xuất khẩu dầu có xu hướng quay trở lại thời kỳ quốc hữu hoá". Những nhân tố này đang buộc Nhật Bản phải đẩy mạnh thực hiện chính sách ngoại giao tài nguyên. Một thứ trưởng bộ METI đã từng phát biểu rằng Nhật Bản sẽ tìm cách khai thác tài nguyên ngay cả ở những khu vực khó khăn nhất.

Giai đoạn mở đầu của chính sách ngoại giao tài nguyên của Nhật Bản được đánh dấu bằng các chuyến thăm Trung Đông của cựu Thủ tướng Shinzo Abe và Bộ trưởng Amari trong các tháng 4-5/07. Ngoài ra, ông Amari cũng đã đi thăm nhiều nước sản xuất dầu tại Trung Á và châu Phi. Dự kiến trong tháng 1 này, ông Amari sẽ tiếp tục đi thăm Abu Đabi, với cam kết hợp tác trong các lĩnh vực sản xuất, y tế và giáo dục.

Các doanh nghiệp tư nhân của Nhật Bản được sự hậu thuẫn của chính quyền đang tích cực tìm kiếm quyền khai thác tài nguyên tại nước ngoài, đặc biệt là tại Nga và Cadắcxtan. Tuy nhiên, một thực tế là nhiều dự án có sự tham gia của các doanh nghiệp Nhật Bản đã và đang bị cản trở, điển hình là dự án Sakhalin 2 tại Nga. Trong dự án này, các doanh nghiệp Nhật Bản đã phải nhượng lại rất nhiều quyền lợi cho một công ty của Chính phủ Nga.

Mới đây, tại một mỏ dầu được đánh giá là có trữ lượng lớn ở ngoài khơi biển Caxpi, liên doanh các công ty Nhật Bản nhiều khả năng sẽ chỉ nhận được quyền khai thác và thu mua 7,56% sản lượng, thấp hơn so với thoả thuận 8,33% ký kết trước đây. Trong thương vụ này, METI đã phải tác động rất tích cực để Chính phủ Cadắcxtan đồng ý tiếp tục tiến hành dự án. Trước đó, chính quyền Cadắcxtan đã yêu cầu đình chỉ dự án này do lo ngại ảnh hưởng đến môi trường. Tại một mỏ dầu nằm giữa Côoét và Arập Xêút (mỏ dầu đầu tiên Nhật Bản được quyền tự chủ khai thác), đối tác là công ty dầu mỏ Arập cũng đã tuyên bố rút lui vào ngày 4/1.

Tại một số mỏ dầu, việc khai thác của các công ty Nhật Bản cũng gặp rất nhiều khó khăn về mặt kỹ thuật. Đối với những mỏ dầu nằm sâu dưới lòng biển, cần có khoản đầu tư không dưới 1.000 tỷ yên (khoảng 10 tỷ USD). Ngoài ra, chí phí về máy móc, nhân công cũng đã tăng gấp nhiều lần trong vòng 3 năm trở lại đây.

Theo một quan chức Viện nghiên cứu năng lượng Nhật Bản, chính sách ngoại giao năng lượng của là cần thiết. Tuy nhiên, Chính phủ Nhật Bản cần mạnh tay hơn nữa nếu muốn đuổi kịp Trung Quốc trong vấn đề này. Hiện Trung Quốc đã giành được nhiều hợp đồng khai thác tài nguyên "béo bở" tại châu Phi, Trung Á và Nam Mỹ. Nếu không có sự can thiệp mạnh mẽ của chính phủ, các doanh nghiệp Nhật Bản sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Hiện nay, nhiều dự án có sự tham gia của các doanh nghiệp Nhật Bản đang bị chính quyền sở tại tác động làm chậm tiến độ hoặc đình chỉ vì lý do môi trường. Ngoài chính sách ngoại giao, Chính phủ Nhật Bản cũng cần có cơ chế hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước về vốn và kỹ thuật để có thể khai thác tại những mỏ dầu nằm sâu dưới lòng biển.

TTXVN