1 năm 1 tháng sau thảm họa động đất kinh khủng, lò hạt nhân cuối cùng của Nhật bị buộc phải đóng cửa. Tham vọng cường quốc hạt nhân của Nhật có lẽ nào cũng tan thành mây khói.
Từ thảm họa hạt nhân cách đây 1 năm, gần như tất cả trong số 54 lò hạt nhân của Nhật đã bị ngưng hoạt động sau trận động đất và sóng thần kinh hoàng, hiện chưa thể rõ khi nào các lò sẽ có thể khởi động trở lại.
Vào tháng 4/2012, lò phản ứng hạt nhân cuối cùng dự kiến cũng sẽ bị đóng cửa. Nhật – một thời từng đứng đầu thế giới về năng lượng hạt nhân – ít nhất sẽ phải ngưng hoạt động của toàn bộ ngành từng mang lại khoảng 30% tổng sản lượng điện cho đất nước.
Khi còn quá ít lựa chọn, Thủ tướng Nhật kêu gọi khởi động lại các lò càng sớm càng tốt, ông khẳng định ông ủng hộ việc loại bỏ hoàn toàn năng lượng hạt nhân trong vài thập kỷ. Tuy nhiên lo sợ sự phản đối của công chúng, ông khẳng định ông sẽ không khởi động lại các lò phản ứng mà không được lãnh đạo địa phương chấp thuận.
Cho đến nay, Nhật đã phần nào thành công trong việc đương đầu với tình trạng thiếu điện nhờ chính sách tiết kiệm triệt để, cụ thể phải kể đến việc tắt điều hòa và đèn công sở vào ban ngày. Đồng thời Nhật tăng cường sản xuất điện từ các nhà máy sử dụng nhiều khí đốt tự nhiên cũng như nhiên liệu hóa thạch, từ trước đó, người Nhật vốn đã không hài lòng về việc sử dụng nguồn năng lượng từ bên ngoài.
Nhật chịu ảnh hưởng khá nặng nề khi thiếu năng lượng hạt nhân: các chuyên gia kinh tế cho rằng chính việc giá năng lượng cao đã khiến Nhật phải chịu thâm hụt thương mại lần đầu tiên trong 3 thập kỷ, người ta còn lo lắng hơn cho tương lai của nền kinh tế vốn phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu. Thời tiết ấm lên, Nhật có thể đối đầu với khủng hoảng năng lượng, xét đến việc đến mùa hè vừa qua, Nhật vẫn có 19 lò phản ứng hạt nhân đang hoạt động.
Nhìn từ góc độ căn bản hơn, có thể thấy thế bế tắc xung quanh vấn đề hạt nhân tại Nhật cho thấy thảm họa hạt nhân Fukushima đã thay đổi thái độ của nước Nhật, bao lâu nay là một trong những nước đi đầu trong theo đuổi các mục tiêu hạt nhân. Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực chính trị và năng lượng đã nói đến việc niềm tin sụt giảm, không chỉ vào công nghệ hạt nhân Nhật mà còn cả chính phủ, họ đổ lỗi chính phủ đã không ngăn chặn được tai nạn hạt nhân.
Ông Takeo Kikkawa, chuyên gia kinh tế chuyên nghiên cứu về các vấn đề hạt nhân tại đại học Hitotsubashi University ở Tokyo, nhận xét: “Sự kiện ngày 11/03 đã khiến hình ảnh của nước Nhật thời hậu chiến xấu đi rất nhiều. Nhật từng gánh chịu thảm họa Hiroshima và Nagasaki thế nhưng nước Nhật đã chứng minh được rằng Nhật có công nghệ vượt trội cũng như trình độ kỹ thuật cực hiện đại để đảm bảo quá trình phát triển kinh tế. Tai nạn hạt nhân chỉ là chuyện xảy ra ở nước khác chứ không phải Nhật.”
Với hy vọng giúp người dân bớt lo lắng, chính phủ Nhật đã yêu cầu những nhà điều hành nhà máy điện hạt nhân tiến hành các cuộc kiểm tra: máy tính tính toán xem các lò sẽ phản ứng như thế nào nếu thảm họa thiên nhiên kiểu như động đất 9,0 độ richte và sóng thần với cường độ tương đương như ngày 11/03/2011. Lãnh đạo địa phương khẳng định các cuộc kiểm tra và thử nghiệm trên chưa đủ và họ cần thêm bằng chứng cho thấy chính phủ đã học được bài học từ thảm họa Fukushima.
Trên nhiều phương diện, Nhật đang trên con đường phục hồi từ sau trận động đất và sóng thần đã cướp đi sinh mạng của khoảng hơn 19.000 người. Còn nếu tính từ thảm họa hạt nhân, mức độ phục hồi còn thấp hơn rất nhiều. Các thị trấn ven biển khu vực Đông Bắc từng bị sóng thần san phẳng nay đã tái thiết lại.
Tai nạn hạt nhân tại Fukushima Daiichi nhiều khả năng sẽ gây ra tác động lâu dài hơn dù cho đến nay người ta vẫn tuyên bố nó chưa cướp đi sinh mạng của ai. Nhật mới bắt đầu quá trình dọn dẹp chất phóng xạ xung quanh nhà máy, nơi khoảng 90 nghìn người mất nhà cửa. Nhật cũng đang cố gắng tìm cách tốt để bảo vệ sức khỏe và nguồn cung thực phẩm khỏi nhiễm bẩn.
Người ta không còn tin tưởng và công nghệ và chính phủ Nhật, nhiều người Nhật cho rằng chính phủ đã cố tình giấu giếm mức độ nguy hiểm thực sự của tai nạn hạt nhân. Hiện nay quốc gia nghèo tài nguyên này biết rằng họ gần như không còn lựa chọn nào thay thế cho năng lượng hạt nhân, ít nhất trong ngắn hạn.
Người Nhật băn khoăn về việc liệu có nên tiếp tục sử dụng năng lượng hạt nhân. Người ta có thể cảm nhận rõ tâm lý này ở cộng đồng dân cư như Ohi, thị trấn từng một thời nghèo khó và sau đó đã trở nên giàu có hơn nhờ việc làm và khoản đầu tư 450 triệu USD của nhà máy hạt nhân suốt từ thập niên 1970. Sau khi chi tiêu cải thiện nhà ở và đường sá cho người dân, chính quyền thị trấn khởi động các dự án xây dựng công trình công cộng xa xỉ, khu nghỉ sang trọng, khu liên hợp thể thao với bể bơi ngoài trời, khu vui chơi cho trẻ em…
Tại nhiều cộng đồng khác của Nhật, tình trạng tương tự như trên cũng diễn ra.
Ông Tetsuen Nakajima, 70 tuổi, người quản lý ngôi đền cổ Myotsuji tại Obama, thành phố kế bên Ohi, chia sẻ: “Chúng tôi đã phụ thuộc quá nhiều vào tiền từ hạt nhân, cho đến khi vụ việc tại Fukushima xảy ra.” Nay ông đang rất lo lắng cho sự an toàn tại ngôi đền bởi hiểm họa hạt nhân từ nhà máy điện hạt nhân gần đó.
Người đứng đầu thị trấn Ohi khẳng định các lò phản ứng hạt nhân cuối cùng cũng sẽ phải hoạt động trở lại, đặc biệt nếu việc đóng cửa các lò gây tác động xấu đến kinh tế địa phương hoặc gây gián đoạn nguồn cung thiết bị điện.
Ngọc Diệp
Theo TTVN/Nytimes, Economist
Bookmarks