Giữa tháng 4/2008, Đoàn công tác của Bộ LĐ-TB&XH đã đến Nhật Bản để bàn về chương trình tu nghiệp sinh (TNS). Với cách làm mới táo bạo và hiệu quả của cơ quan quản lý và doanh nghiệp đã mở ra triển vọng mới cho TNS Việt Nam sang Nhật tu nghiệp...


Trưởng ban Dân nguyện của QH Trần Thế Vượng tiếp xúc TNSVN tại Nhật


Chúng tôi đến Cty cổ phần SANSEIKOGYO, nằm cách Tokyo khoảng 80 km. Đón chúng tôi là lãnh đạo Cty và một số công nhân trẻ trông rất chỉn chu. Chỉ khi họ chào tôi mới biết đó là TNS đến từ TP HCM, Bến Tre, Tiền Giang...

Tôi rất vui vì thấy TNS đều khỏe mạnh, phấn chấn, thu nhập ổn định, tay nghề vững, được lãnh đạo các Cty tiếp nhận đánh giá cao.

Về trước mắt cũng như lâu dài, chương trình đưa TNS sang Nhật sẽ mang lại lợi ích không chỉ về kinh tế cho cả phía Việt Nam và Nhật Bản.

Tuy nhiên có một điều tôi vẫn băn khoăn vì tính kỷ luật của TNS chưa cao. Chúng ta phải cố gắng để cải thiện tính kỷ luật và ngoại ngữ cho TNS...

Trưởng Ban dân nguyện của Quốc hội Trần Thế Vượng
Trong khi ông Trần Thế Vượng - Trưởng ban Dân nguyện của Quốc hội, ông Nguyễn Thanh Hòa - Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH thăm hỏi TNS ở phòng họp Cty, tôi kéo Hồ Huy Bình (ở 437/68, Hàng Hải Nguyên kéo dài, P1, Q11, TPHCM) ra khuôn viên Cty tản bộ, nói chuyện.

Bình sang đây đã 1 năm làm thợ tiện máy, lương trung bình 700 USD/tháng.

Trước khi đi, Bình đặt cọc chống trốn là 8.000 USD. Khi được hỏi về cuộc sống và công việc, Bình nói: “Chúng em có 13 người làm việc tại Cty này, chăm chỉ nên được lãnh đạo Cty quý mến. Mối quan hệ giữa chúng em với lãnh đạo Cty rất thân thiện. Nói chung là môi trường làm việc là lý tưởng!”.

Tuy nhiên Bình thẳng thắn: “Em nghĩ, số tiền đặt cọc từ 8.000 đến 10.000 USD đối với 1 TNS là quá nặng, trong khi đó 3 năm tu nghiệp lại rất ngắn. Có thể đây là một trong những nguyên nhân khiến TNS bỏ trốn ở lại làm thêm sau khi kết thúc hợp đồng 3 năm tu nghiệp để kiếm thêm việc làm.

Em được biết rất ít TNS bỏ trốn trong thời gian tu nghiệp, chỉ khi nào gần hết hợp đồng họ mới bỏ trốn.

Em nghĩ, Bộ LĐTB&XH nên đề nghị phía bạn tăng thêm thời gian tu nghiệp thêm 2 năm nữa (tức là 5 năm) thì sẽ phần nào hạn chế việc bỏ trốn”.

Hỏi thêm về kế hoạch tu nghiệp của mình, Bình (và Đinh Minh Hoàng, Trần Thị Mai Hương... đang làm việc tại Cty này), nói: “Sau khi kết thúc hợp đồng về nước em sẽ xin vào làm việc tại một Cty Nhật Bản có trụ sở tại TPHCM.

Em sang đây để học nghề, học tiếng, học tính kỷ luật lao động để về quê lập nghiệp - mục tiêu đã xác định, bỏ trốn là chấm hết...”. Những TNS mà tôi gặp tại Cty IKEDA cũng có chung suy nghĩ như vậy.

Đi cùng đoàn công tác có 21 DNVN, trong đó có một số Cty có uy tín, như: AIRSECO, LOD, VINAMOTO, SONA, AIC... Tôi hỏi từ ông Nguyễn Thanh Hoà đến các giám đốc doanh nghiệp: “Đưa TNS sang Nhật, lo nhất điều gì?”. Mọi người đều cho rằng: “Bỏ trốn”!


Ông Vui (giữa) và đối tác Nhật Bản


Ông Nguyễn Xuân Vui - Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc AIRSECO cho rằng, không mạnh về kinh tế, không kiên trì, nhẫn nại và có chiến lược thì không nên mạo hiểm với thị trường Nhật. Bởi, nếu TNS của một Cty nào đó bỏ trốn, lập tức ảnh hưởng đến sự nghiệp chung.

Ông Vui nhấn mạnh, ngoài dùng tiền đặt cọc thì chọn được TNS có thân nhân tốt, đào tạo bài bản... là cách chống trốn bền vững. Ông Vũ Công Bình - Tổng giám đốc LOD có cách làm khá đặc biệt. Ông Bình thuê chuyên gia Nhật sang Việt Nam làm cố vấn cho Cty.

Cố vấn này sẽ giúp ông hiểu rõ đối tác và giúp đội ngũ giáo viên của LOD trong giáo dục định hướng cho TNS một cách hiệu quả (từ cách chào đến việc nắm bắt tính cách người Nhật).

LOD sắp thành lập trường cao đẳng vừa đào tạo TNS vừa đào tạo lao động cung cấp cho các Cty Nhật có trụ sở tại Việt Nam. Đội ngũ giáo viên cũng sẽ là người Nhật. Ông Bình khẳng định, làm thận trọng như thế sẽ giảm được tỷ lệ TNS bỏ trốn và những rắc rối khác!

Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc AIRSECO Nguyễn Xuân Vui:

Bạn đã thấy quyết tâm của mình

Thời gian qua một số Cty uy tín của VN đã sát vai nhau trong chương trình này nên tình trạng TNS bỏ trốn đã giảm đáng kể.

Phía bạn đã thấy quyết tâm và cách làm hiệu quả của Bộ LĐ-TB&XH và DNVN nên đã tin tưởng nhau trong các buổi gặp gỡ tiếp xúc.

Ngay sau khi kết thúc hội thảo, chúng tôi đã nhận được hồi âm của hàng chục đối tác và tín hiệu rất khả quan.

Tổng giám đốc LOD Vũ Công Bình:

Cơ hội mới của TNS

Đưa TNS sang Nhật không thể theo kiểu ăn xổi. Không nên tự hào về số lượng. Hơn nữa, các DN phải hợp tác với nhau để khống chế tỷ lệ TNS bỏ trốn ở mức thấp nhất và hướng đến mục tiêu không có TNS bỏ trốn.

Có điều mừng là bạn đã quan tâm vấn đề, sau khi TNS về nước sẽ làm gì nên một số Cty Nhật dự định xây nhà máy tại VN để nhận TNS.

Bởi vậy, TNS VN cần phải chuyên tâm tu nghiệp để đón nhận cơ hội này khi về nước.
Hiện, TNS do AIRSECO và LOD đưa sang Nhật tỷ lệ bỏ trốn là 0%!

TNS bỏ trốn - tình trạng nhức nhối thời gian qua. Tuy nhiên, hiện tín hiệu vui đã được phát ra.

Tại hội thảo, cả chủ tịch các nghiệp đoàn có mặt đã thừa nhận tỷ lệ TNS VN bỏ trốn đã giảm 10 - 20% và khẳng định cách làm của Việt Nam (đặc biệt là sự ra đời Luật Xuất khẩu lao động) đã mang lại hiệu quả.

Sự có mặt của đoàn công tác đến Nhật lần này thêm khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc giữ vững mở rộng thị trường Nhật.

Trao đổi với ông Trần Thế Vượng, ông Nguyễn Thanh Hoà, ông Nguyễn Ngọc Quỳnh - Cục trưởng Quản lý lao động ngoài nước, về vấn đề làm sao để giảm hơn nữa tỷ lệ TNS bỏ trốn hơn, các ông đều khẳng định:

Phải tuyển chọn kỹ, đào tạo tốt và tăng thời gian tu nghiệp lên 5 năm (đang đàm phán với bạn) để giảm sức ép về thời gian và tiền đặt cọc cho TNS.

Thời gian tới, hai bên sẽ phối hợp xử lý nghiêm các nhóm đối tượng lôi kéo TNS bỏ trốn.

Tuy nhiên, cũng phải thẳng thắn rằng, tỷ lệ TNS bỏ trốn cao cũng có phần trách nhiệm từ phía bạn, vì chưa xử lý nghiêm các DN nhận TNS bỏ trốn. Thời gian tới bạn phải mạnh tay hơn nữa trong việc này...

Trong các cuộc làm việc, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân cũng đã đặt tất cả những vấn đề liên quan đến TNS với bạn. Hai bên đã thể hiện sự tin tưởng và hướng đến tương lại tươi sáng trong chương trình hợp tác TNS.

Một cán bộ của Bộ LĐ -TB&XH nhấn mạnh, TNS Việt Nam chỉ cần sửa hai lỗi: Thiếu kỷ luật (biểu hiện qua việc bỏ trốn và một số vấn đề mà người ta gọi là “rắc rối tại các cửa hàng, siêu thị”...) và trình độ ngoại ngữ là chúng ta yên tâm về chương trình này.

Xin nhắc lại câu nói của người Nhật: Nếu là hoa xin làm hoa anh đào; nếu là người xin làm võ sỹ đạo - họ đề cao sự thanh cao, nghĩa khí, nên khó chấp nhận chuyện TNS bỏ trốn và gây ra những chuyện rắc rối đáng xấu hổ khác! Đây cũng là điều các Cty VN phải lưu tâm trong quá trình giáo dục định hướng TNS.

Nhật Bản không khống chế chỉ tiêu tiếp nhận TNS

Theo Cục quản lý lao động ngoài nước (Bộ LĐ-TB&XH), hiện có 30.000 TNS Việt Nam tại Nhật Bản, tỷ lệ bỏ trốn trên 4%. Hằng năm, Nhật Bản không khống chế chỉ tiêu nhận TNS.

Bên cạnh việc đi tu nghiệp qua các Cty xuất khẩu lao động Việt Nam, TNS phải đóng các khoản phí thì Bộ LĐ-TB&XH đang triển khai chương trình đưa TNS miễn phí sang Nhật.

Đây là cơ hội dành cho người lao động vùng sâu, vùng xa, các hộ nghèo và chính sách... Chương trình này DN không được tham gia mà chỉ tập trung vào một đầu mối là Trung tâm lao động ngoài nước (thuộc Bộ LĐ-TB&XH), sau đó phân bổ chỉ tiêu về các Sở LĐ-TBXH.

Đi theo chương trình miễn phí, TNS sẽ có mức lương 700 - 900 USD/tháng và không mất bất kỳ khoản phí nào.
Lê Anh Đạt
TienPhong